Беларуская Партыя Свабоды

Інтэрв'ю

Інтэрв'ю з кіраўніком незарэгістраванай Беларускай партыі Свабоды, амбасадарам беларускай народна-патрыятычнай апазіцыі ў Кіеве, дырэктарам Беларускага нацыянальна-дэмакратычнага цэнтра ў г. Кіеве Сяржуком Высоцкім.

З вашых слоў, Беларуская партыя Свабоды афіцыйна незарэгістраваная. Як вядома, зараз у Беларусі прадугледжаная крымінальная адказнасць за дзейнасць незарэгістраваных арганізацый і партый. Як вам атрымоўваецца весьці палітычную працу ў такіх умовах?

Так, партыя незарэгістраваная, і супраць меня заведзена некалькі крымінальных справаў, якія перыядычна абнаўляюцца. Скажам так: кожны ў Беларусі абірае свой шлях у палітыцы і сваю стратэгію і тактыку дзеяньняў. Іншыя палітыкі, калі супраць іх парушылі справу, адны пайшлі да сьледчага ў кабінет і патрапілі да турмы або "на хімію", напрыклад, мой сябар Павел Севярынец, былы кіраўнік Маладога Фронту.

Калі дашлі да мяне дахаты і пачалі тэлефанаваць у дзьверы, я проста выскачыў у акно, пасьля гэтага некаторы час хаваўся, пазьней выехаў ва Ўкраіну. Штораз, калі ўзьнікаюць такія рэчы, імкнуся не трапляцца, не падавацца ім, не ісьці на допыты, а ймкнуся застацца на волі. Вядома, можна гаварыць, што аб беларускім палітыку больш пазнаюць, калі ён трапляецца да лукашэнкаўскай турмы. Аднак, турма - гэта досыць цяжкае выпрабаваньне.

Я стаўлю сабе задачу практычнай справы, якуе можна рабіць толькі на волі, прыносячы карысць руху, бо ў беларускай апазіцыі бракуюць арганізатараў.

Ці ўчапілі апошнія арышты апазіцыянераў БПС?

Зараз прыцягнулі да крымінальнай адказнасці Зьмітра Дашкевіча, кіраўніка Маладога фронту, які больш актыўна супрацоўнічаў з Мілінкевічем. У нас была цвярдзейшая нацыянальная пазіцыя, таму БПС у кантэксьце такога супрацьстаяння часова абпалы з поля ўвагі рэжыму. Таму што мы ставім задачу не толькі і не столькі любым чынам перамагчы Лукашэнку, а захаваць незалежную моцную Беларускую дзяржаў, атрымаць рэальную нацыянальную волю для краіны, пазбавіцца пануючай каланіяльнай імперскай сістэмы.

У спецслужбаў Беларусі йснуе "рэйтынг" найболей небясьпечных апазіцыянераў, па Вашым меркаванні, які радок Вы там займаеце і наколькі Вы з'яўляецеся небясьпечным для рэжыму Лукашэнкі?

Жадалася бы, каб я ў гэтым "рэйтынгу" ня быў зусім, аднак улічваючы тыя праблемы, якія сталі ўзьнікаць вакол нашай дзейнасьці ў Беларусі і маіх прыездаў ва Ўкраіну, сьведчаць аб тым, што факт прыдзірлівай увагі і перасьлед мае месца. Я пры сабе маю цэлую груду пратаколаў ператрусаў - кожны раз на мяжы мяне абшукваюць да беласьці, праглядаюць кожную паперку, кожную асабістую рэч. Калі гаварыць аб правах чалавека - то, вядома, гэтае татальнае парушэньне элементарных натуральных мае рацыю. Такому ператрусу падвяргаюцца толькі некаторыя, а калі гаварыць аб сьпісах, то сярод тых, што я бачыў падчас пяратрусу, знайшоў сябе сярод дзесяткі найболей небясьпечных фігур для ўлады.

Які стан беларускай апазіцыі наогул, наколькі апазіцыянеры блізкія да аб'яднаньня пад такім ціскам, калі такое магчымае наогул?

Негатыўным момантам у стане беларускай апазіцыі ёсць кланавасьць. Ёсьць некалькі кланаў - гэта факт аб'ектыўны і яго трэба прызнаць. Можна шмат гаварыць аб "аб'яднаную апазыцыю", але такой няма, і менавіта на справе гэта выяўляецца. Шматлікія людзі здзіўляюцца таму эмацыйнаму стану, якое ёсьць у беларусаў, дачыненьню да лідэраў апазіцыі, гэта і ёсьць канстатаваньне іх пазіцыі і шалі ў народзе.

Іншая сур'ёзная праблема - гэтае засільле агентур у кругах афіцыйнай апазіцыі, але ніхто не жадае глыбей займацца гэтай тэматыкай. Першым чынам, калі гаварыць аб беларускай сітуацыі, то калі ідзе барацьба нават не за дэмакратыю, ідзе нацыянальна-вызваленчая барацьба беларускага народа, без ачышчэньня, без магчымасьці не дапушчаць да прыняцьця рашэньняў відавочнай агентуры, руху наперад ня будзе.

Зараз прапаноўваецца прынцып механічнага аб'яднаньня, які не спрацаваў нават ва Ўкраіне, якое вылілося ў контррэвалюцыю. Для Беларусі гэта ўдвая актуальней,таму што мы знаходзімся на іншым гістарычным этапе і не маем праваў ігнараваць падобныя ўрокі гісторыі іншых народаў. Найважнае, што рэальна йснуе падзел на апазіцыю афіцыйную і апазіцыю народна-патрыятычную, што і паказалі падзеі сакавіка 2006 года ў Менску. Менавіта тады вельмі часта простыя людзі бралі на сябе ініцыятыву з-за поўнай бездапаможнасьці афіцыйнай опозиции.

Пазьней некаторыя палітыкі выдалілі тыя падзеі за ўласную перамогу, якая як мінімум з'яўляецца хлусьнёй. Бо не было добрай мабілізацыйнай кампаніі - гэта быў падсьвядомы стыхійны выбух пратэсту. Людзям проста надакучлівая пануючая ў Беларусі шызафрэнія, іх змарыла каланіяльная палітыка ўлады.

Пасля сакавіцкіх падзей беларускі народ не задавальняе арыентацыя на сапраўдных правадыроў, да іх проста няма даверу. Калі гаварыць аб украінскай эліце, то яна захавала атрыбуты дзяржаўнай незалежнасьці - гэта паўнавартасная сімволіка (сьцяг, герб, гімн), самастойная ваенная, эканамічная палітыка, то ў Беларусь на гэта не была ў стане, і эліты "здалі" шмат рэальных пазіцый дзяржаўнай незалежнасьці. Менавіта таму ў грамадскасьці Беларусі няма павагі да падобных апазіцыйных і наменклатурных эліт.

Ці магчымая зьмена падобнай сітуацыі ў будучыні?

Сёньня мы стаім напярэдадні сур'ёзных зьмен, амаладжэньня і абнаўленьня беларускай эліты, бо яе бюракратычная частка фактычна спрадала за падачкі ўсе нацыянальныя інтарэсы дзяржавы, а дэмакратычная апазіцыя не змагла гэтаму супрацьстаяць. Акрамя таго, нацыянальная эліта ў большасьці не падтрымала афіцыйную аб'яднаную апазіцыю і засталася сёе-тое ўзбоч ад згаданых працэсаў. Гэта таму, што не было цьвёрдай нацыянальнай пасьлядоўнай пазіцыі.

Зараз беларускай апазіцыі неабходна вярнуць у рух людзей, якія змагаліся за Беларускую дзяржаву раней - ветэранаў антысавецкага падпольля, дысідэнтаў, патрыётаў- нацыяналістаў, прадстаўнікоў Беларускай незалежніцкай партыі - людзей, якія падчас вайны і пасьля яе, адстойвалі ідэі дзяржаўнасьці, прадстаўнікоў іншых беларускіх падпольных нацыянальна-патрыятычных арганізацый.

Таксама неабходна вярнуць прадстаўнікоў рэлігійных канфесій, першым чынам Аўтакефальнай праваслаўнай царквы, як больш усяго прасьледуемай, грэка - каталікоў, пратэстантаў, якія дужаліся і супраць савецкай улады, і зараз супрацьстаяць новай форме рускага каланіялізму. Ветэраны беларускага вызвальнага руху, царкоўныя аўтарытэты, хоць ужо й старэчага ўзросту, увасабляюць спадчыннасьць пакаленьняў, таму бяз іх рух наперад ня мае перспектывы.

Нажаль, на чале шматлікіх сапраўдных апазіцыйных партый каштуюць камсамольскія працаўнікі, якім не жадаюць чуць цьвёрдую праўду ад ветэранаў.

У Беларусі дзьве дзяржаўныя мовы - беларуская й расейская. Расейская практычна выцесніла беларускую з шматлікіх сьфераў грамадскага жыцьця. Ці выкарыстоўваецца беларуская мова ў афіцыйным жыцьці дзяржавы, наколькі яна папулярная сярод беларускага народу, дзе яшчэ яна ўжываецца наогул?

У афіцыйным жыцьці дзяржавы беларуская не выкарыстоўваецца. На рэгіянальным узроўні ёсьць канал "Парадак", на якім перыядычна частка навін выходзіць беларускай. У сьферы перыядычных выданьняў і іншых СМІ мова карэннага народа практычна ня ўжываецца.

Што дакранаецца кругоў, дзе карыстаюцца беларускай - гэта нацыянальная эліты, часткова моладзь і сялянства. Частка людзей спрабуюць вучыць беларускую мову, аднак гэта даволі цяжка, таму можна вельмі часта пачуць ад расейскамоўнага чалавека беларускае слоўца, прымаўку або прыказку. Гэта таксама адна з форм унутранага непрыняцьця й пратэсту супраць таго, што цяпер адбываецца. Такія культурніцкія формы барацьбы йснавалі і пры Саюзе.

Па Вашым меркаваньні, гэта прыкмета павелічэньня нацыянальнай прытомнасьці й салідарнасьці беларусаў?

Безумоўна, і гэта нельга ігнараваць. Таму што гэта зьяўляецца сведчаньнем таго, што ў народнай глыбіні шматлікія людзі не ўспрымаюць фактычна акупацыйную ўладу. Гэта лавіна, струмень, які атрымоўваецца зараз стрымліваць магутнай плацінай, складзенай з мільярдаў даляраў, якія укладваюцца для "люляньні" беларусаў. Аднак, стрымліваць нацыянальны струмень вечна нельга - раней ці пазьней ён прабьецца на волю.

Заходняя Эўропа фактычна адмежавалася ад Беларусі, абвясьціла кіраўніцтва персонамі нонаў - грата і вядзе прамову аб эканамічных санкцыях. Ці дапамагаюць Заходнеэўрапейскія дзяржавы беларускай апазіцыі фінансава, арганізацыйна й інфармаціыйна?

Калі гаварыць аб заходніх краінах, то насамрэч няма аднастайнай пазіцыі па дачыненьні да Беларусі. Аднак, што ёсьць недахопам заходняй палітыцы, напрыклад, адносна беларускай апазіцыі, так стэрэатыпнасьці. Спецслужбам Лукашэнкі й Масквы атрымалася сфармаваць "пастку" для Захаду, якая завецца кішэнная апазіцыя.

Сістэма апазіцыі быццам йснуе, апазіцыйныя партыі таксама, але патрапіўшым у такую пастку, шмат заходніх аналітыкаў ня могуць з яе вырвацца, таму ня бачаць усёй карціны. Ім паказваюць маленькі вяршок палітычных бюракратаў, а заходнія палітыкі думаюць, што гэта ёсьць уся беларуская апазіцыя, ўвесь беларускі народ. Мэта гэтай "пасткі" - паглынуць усю заходнюю падтрымку й імітаваць дзейнасьць.

Гэта дакранаецца й сакавіцкіх падзей у Менску, калі некаторыя палітыкі назвалі гэта Беларускім Майданам, рубіконам. І гэта пры тым, што на пляцы стаяла аж чатыры намёты! Гэта ганьба, таму што магло б стаяць чатыры тысячы. Гэта паказчык рэальнага стану арганізацыі і дзейнасьці апазіцыі.

Дагэтуль пратэсты маюць стыхійны характар, так будзе да фармаваньні арганізаваных структур, здольных ажыцьцявіць перамены. Часта заходніх краінаў йдуць яшчэ лягчэйшым шляхам - дапамагаюць тым, хто кліча сябе апазіцыяй, і якіх ім прэзентуюць у якасці апазіцыі. Гэтая прэзентацыя рэальна ідзе з боку ўлады і ўзбоч прарасейскіх структур. Таму так і значыць, што апазіцыю прэзентуюць адны людзі а аўтарытэт маюць іншыя.

Дарэчы , з боку ўкраінскіх партнёраў такой сьляпой пазіцыі няма - украінскія правыя не заленаваліся сабраць інфармацыю аб рэальным стане рэчаў у Беларусі. Нават ліберальныя ўкраінскія партыі адмовіліся ад супрацоўніцтва з падкантрольнымі беларускаму КДБ "апазіцыйнымі" структурамі.

Захаду проста трэба зрабіць глыбейшую адзнаку сітуацыі, таму што "лёгкімі" стандартнымі схемамі беларусам не дапаможаш, таму што сітуацыя вельмі складаная, яна патрабуецца ў вельмі глыбокім аналізе.

Ці адбіваецца падобная пазіцыя Захаду на жыцьці простых людзей?

Вядома, адбіваецца, бо беларусы рэальна пазбаўленыя альтэрнатыўнай інфармацыі, не маюць магчымасьцяў працаваць ва ўмовах вольнага рынку і ня маюць нармалёвага выхаду на рынкі іншых краін. Як па мне, некаторыя дадатныя зрухі ў дачыненьні Захаду да праблем Беларусі ўсё жа такі ёсьць, ёсьць вызначанае жаданьне ў большай меры разабрацца ў беларускай праблеме. Ігнараваньне патрыятычных сілаў адразу робіць немагчымым рэальныя зьмены. Як і ва Ўкраіне, без дзейснага ўдзелу беларускіх патрыётаў у вызвольным руху, зьмены ў Беларусі - немагчымыя.

Зараз Лукашэнка ўваходзіць у дамову з Крамлём аб стварэньні агульнага прадпрыемства з расейскім Газпромам для кіраваньня беларускай газатранспартнай сістэмай. У долгадзеючай перспектыве, калі Лукашэнка страціць уладу ў Беларусі, які Вы бачыце выхад з сітуацыі моцнай эканамічнай залежнасьціад Расійскай Федэрацыі?

Разам у падрахунку з палітыкай этнацыду беларусаў продажу нацыянальных эканамічных інтарэсаў Маскве - гэта самае жудаснае, што зрабіў і робіць Аляксандр Лукашэнка.

Зараз да яго магчыма нетутэйша разуменьне таго, што варта пытаньне яго фізічнага выжываньня, і толькі таму ён пачаткаў нацягнута гаварыць аб незалежнасьці. Толькі таму, што запахла яго фізічным зьнішчэньнем з боку маскоўскай бюракратыі, таму што Лукашэнка ўжо перашкаджае працэсу поўнага асадніцтва і асіміляцыі. А рэшта нацыянальных інтарэсаў страшная тым, што пераадолець следствы гэтых дзеянняў будзе нялёгка.

Будучай беларускай уладзе прыйдзецца весьці цяжкую палітыку, якая таксама будзе залежыць ад таго, якім будзе адыход Лукашэнкі. Я думаю, што ён не жадае, каб беларусы пакаленьнямі прыходзілі на яго магілу з праклёнамі.

Частка беларускай улады ўжо зразумела бесперспектыўнасьць сапраўднай палітыкі, яшчэ частка стала пад сьцяга найноўшай расейскай імперыі. Калі першыя ўсьвядомяць сябе ў беларускай незалежнай дзяржаве, то магчымы кампраміс паміж гэтай часткай наменклатуры і патрыётамі стане выхадам для будучыні Беларусі. Калі жа да ўлады прыйдзе чалавек ліберальных поглядаў, гэта значыць вялікая рызыка, што яна не ўтрымае пазіцыі.

Беларусам патрэбны вельмі валявы палітык, які зможа пачаць працэс нацыянальнага адраджэння народа і вырвацца з пут імперыі. Беларусі зараз, і ў будучыні вельмі неабходная падтрымка Ўкраіны.

Беларусы адрэзаны ад аб'ектыўных крыніц інфармацыі, ад сітуацыі ў краіне. Якой выявай людзі атрымоўваюць не цэнзіраваную інфармацыю, якімі мэтадамі вы імкнецеся яе данесьці?

Альтэрнатыўнымі крыніцамі інфармацыі з'яўляецца спадарожнікавае тэлебачанье, радыёстанцыя "Свабода", у канцы канцоў, Інтэрнэт. Але асноўным выглядам данясеньні праўды ёсьць вусная інфармацыя, якая зьяўляецца найлепшым у такіх умовах спосабам яе перадачы. Гэты спосаб камунікацыі не зьнішчыць ніякай тыраніяй. Акрамя таго, у нас ёсьць некалькі сур'ёзных інфармацыйных праектаў, якія ёсьць даволі небясьпечнымі для сапраўднай улады. Нам цяжка іх увасабляць у жыцьцё, але выніку раней або пазьней даможамся.

Якая сітуацыя ў Беларускай партыі Свабоды і іншых нацыянальных арганізацыях?

Не прайшлі бясьсьледна акцыі спецслужб, накіраваныя супраць нашай партыі. Яшчэ некалькі гадоў наша партыя была даволі ўплывовай, рэальным лідэрам нацыянальнай апазіцыі. Частка нашага чалецтва адышла або была адарваная ад партыі праз сталы шантаж, запалохваньне, "выбіваньне" дзеяздольных лідэраў.

Гэта менавіта адбывалася з іншымі арганізацыямі, і ліберальныя арганізацыі зьніклі наогул праз падобны ціск улады. Нам атрымалася выдужаць коштам даволі сур'ёзных страт. Акрамя БПС працуе таксама Малады Фронт, але ўлада пачаткі супраць іх хвалю рэпрэсій. " ЗУБР " - праект, насаджаны звонку для Беларусі - абвясьціў аб самароспуску, перад тым фактычна прычыніўшы шкоды апазіцыйнаму руху адцягваньнем людзей на піар - праекты. Лідэры "Зубру" прызналі сваё банкруцтва і бесперспектыўнасць дзейнасьці.

Якой Вы бачыце зараз ролю сваёй партыі?

Павінен быць шкілет народнага руху, роля партыі Свабоды, яе лідэраў - гэта ў самы раз той нацыянальны стрыжань, гэтае нясеньне ідэі. Мы маем першымі рэагаваць на выклікі беларускаму народу фактычна акупацыйнай улады, першымі назваць імя ворага. Разам з тым неабходна працаваць у шырокім дыяпазоне - каардынацыі ўсяго беларускага нацыянальна - патрыятычнага руху. Аб'яднаньне маладой энергіі і досьведу ветэранаў беларускага вызвольнага руху павінны даць той вынік, якога не змаглі даць сёньняшнія лідэры апазіцыі.

З якімі арганізацыямі беларускія нацыяналісты супрацоўнічаюць ва Ўкраіне?

Сапраўдная контррэвалюцыя ва Ўкраіне лішні раз пацьвярджае правільнасьць шляхоў узаемападтрымкі нацыянальных сілаў нашых народаў. Бо разам у падрахунку заўсёды лягчэй асільваць перашкоды. Сярод партнёраў адзначу першым чынам Украінскую народную партыю, якая справай падтрымала стварэньне Беларускага нацыянальна-дэмакратычнага цэнтра у г. Кіеве, і нашых даўніх партнёраў з Моладзевага Нацыяналістычнага Кангрэса, у навучальных лагерах якіх вышкавалісь і нашы актывісты.

Карыстаючыся магчымасьцю, жадаю падзякаваць Украіне за магчымасьць заставацца на волі й працаваць. Гэта аб'ектыўна, таму што дзякуючы толькі Ўкраіне і падтрымцы ўкраінскіх патрыётаў мы маем магчымасьць дзейнічаць. У адрозненьне ад шматлікіх заходніх структур, якія абстрактна дапамагаюць беларускай дэмакратыі, непасрэдна беларусам дапамагаюць толькі ўкраінцы.